डोकेदुखी आणीबाणी प्रतिसाद: कधी कृती करावी आणि काय करावे

न्यूरोलॉजीमध्ये, डोकेदुखी हे सर्वात महत्त्वाच्या लक्षणांपैकी एक आहे ज्याचे काळजीपूर्वक मूल्यांकन करणे आवश्यक आहे, कारण बहुतेक डोकेदुखी निरुपद्रवी असतात, परंतु अल्पसंख्येला जीवघेण्या आणीबाणीचे प्रस्तुत लक्षण असते. चांगला परिणाम आणि विनाशकारी परिणाम यांमधील फरक अनेकदा आणीबाणी लवकर ओळखणे आणि जलद प्रतिसाद देणे यावर अवलंबून असतो.

ही मार्गदर्शिका सर्वांसाठी आहे, केवळ वैद्यकीय व्यावसायिकांसाठी नव्हे. काय पाहावे, मदत कधी मागवावी, आणि आपत्कालीन सेवा येईपर्यंत काय करावे हे जाणून घेतल्याने खरोखर एखाद्याचा जीव वाचू शकतो.

आणीबाणी असलेल्या डोकेदुखी

1. Thunderclap Headache

ते काय आहे: काही सेकंदात जास्तीत जास्त तीव्रतेला पोहोचणारी डोकेदुखी. रुग्ण याला डोक्यात “स्फोट” म्हणून वर्णन करतात, त्यांनी कधी अनुभवलेली सर्वात वाईट वेदना, कधी कधी काहीतरी फुटल्यासारखी शारीरिक संवेदना.

ते आणीबाणी का आहे: जोपर्यंत सिद्ध होत नाही तोपर्यंत, thunderclap headache हे subarachnoid haemorrhage (मेंदूभोवतीच्या जागेत रक्तस्राव) किंवा दुसऱ्या गंभीर रक्तवाहिनी घटनेचे लक्षण मानले जाते. जरी ती निघून गेली, जरी व्यक्ती काही मिनिटांत बरी वाटत असली, यासाठी आपत्कालीन तपासणी आवश्यक आहे. मेंदूचा CT scan करणे आवश्यक आहे.

काय करावे: लगेच आपत्कालीन सेवांना (India मध्ये 108) कॉल करा. ती स्वत:हून निघेल का हे पाहण्यासाठी थांबू नका.

2. ताव आणि मान ताठरपणासह डोकेदुखी

ते काय आहे: ताव आणि हनुवटी छातीला लावता न येण्यासह (मान ताठरपणा) तीव्र डोकेदुखी, कधी कधी प्रकाशाची संवेदनशीलता सोबत असते.

ते आणीबाणी का आहे: हे bacterial meningitis (मेंदूभोवतीच्या आवरणांचा संसर्ग) चे क्लासिक trifecta आहे. Bacterial meningitis जीवघेणी आहे आणि उपचाराशिवाय वेगाने वाढते. लक्षणे सुरू झाल्यापासून antibiotics पर्यंतचा वेळ परिणामाचे सर्वात महत्त्वाचे निर्धारक घटकांपैकी एक आहे.

काय करावे: लगेच आपत्कालीन सेवा. चाचणी निकालांची पुष्टी होण्याची वाट पाहू नका. उपचार नैदानिक आधारावर सुरू केले जातात.

3. न्यूरोलॉजिकल लक्षणांसह डोकेदुखी

खालीलपैकी कोणत्याही सोबत होणाऱ्या डोकेदुखीसाठी आपत्कालीन मूल्यांकन आवश्यक आहे:

• अशक्तपणा किंवा लकवा: एकतर्फी, हात, पाय किंवा चेहऱ्यावर परिणाम
• अस्पष्ट किंवा अगम्य बोलणे, शब्द शोधण्यात अडचण
• अचानक दृष्टी नाश, दुहेरी दृष्टी, किंवा दृश्य क्षेत्र दोष
• चेहऱ्याची झुकणे: चेहऱ्याची एक बाजू खाली जाणे
• समन्वय किंवा तोल गमावणे
• गोंधळ, दिशाहीनता, किंवा शुद्धीची पातळी बदलणे

या संयोजनांमुळे stroke, TIA (transient ischaemic attack), किंवा इतर तीव्र न्यूरोलॉजिकल घटना सूचित होतात. Stroke मध्ये, प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा आहे, उपचाराशिवाय मेंदूच्या पेशी वेगाने नष्ट होतात. लगेच आपत्कालीन सेवांना कॉल करा.

Stroke तपासण्यासाठी FAST acronym वापरा:

• Face (चेहरा): एक बाजू झुकत आहे का?
• Arms (हात): दोन्ही हात वर उचलू शकतात का? एक खाली पडतो का?
• Speech (बोलणे): अस्पष्ट किंवा अगम्य आहे का?
• Time (वेळ): लगेच आपत्कालीन सेवांना कॉल करा

4. डोक्याच्या दुखापतीनंतर डोकेदुखी

डोक्यावर आघात झाल्यानंतर विकसित होणारी कोणतीही डोकेदुखी, जरी आघात किरकोळ वाटला असला तरी, मूल्यांकन आवश्यक आहे. तातडी वाढवणारी वैशिष्ट्ये:

• दुखापतीनंतरच्या तासांत किंवा दिवसांत बिघडणारी डोकेदुखी (सुधारणा होण्याऐवजी)
• डोक्याच्या दुखापतीनंतर एकापेक्षा जास्त वेळा उलट्या होणे
• शुद्ध हरपणे, जरी क्षणिक असले तरी
• दुखापतीनंतर गोंधळ किंवा दिशाहीनता
• असमान बाहुल्या
• जागे राहण्यात अडचण

डोक्याच्या दुखापतीनंतर वाढणारी डोकेदुखी epidural किंवा subdural haematoma (कवटीत जमा होणारे रक्त जे मेंदूच्या ऊतींवर दाब देते) दर्शवू शकते. हे रुग्ण सुरुवातीला ठीक दिसल्यानंतरही दुखापतीपासून काही तास ते दिवसांत हळूहळू विकसित होऊ शकते.

5. ताव आणि पुरळासह डोकेदुखी

ताव आणि तीव्र डोकेदुखीसोबत non-blanching रॅश (काचाने दाबल्यावर नाहीसा न होणारा) meningococcal disease, म्हणजे septicaemia सह bacterial meningitis, दर्शवू शकतो. ही एक वेगवान, जीवघेणी आणीबाणी आहे ज्यासाठी तत्काळ आपत्कालीन सेवा आवश्यक आहेत.

6. गर्भधारणेत तीव्र डोकेदुखी

गर्भधारणेच्या दुसऱ्या सहामाहीत, विशेषत: दृष्टी विकार, चेहरा सुजणे, किंवा वरच्या ओटीपोटात दुखणे सोबत असल्यास, तीव्र डोकेदुखी pre-eclampsia दर्शवू शकते. लगेच रुग्णालयाच्या प्रसूति विभागाला किंवा आपत्कालीन सेवांना कॉल करा.

मदत येण्याची वाट पाहताना काय करावे

करा:

• व्यक्तीला शांत आणि आरामदायक स्थितीत ठेवा. साधारणत: झोपवा, मळमळ असल्यास किंवा उलट्या होण्याचा धोका असल्यास एका बाजूला.
• मानेभोवतालचे घट्ट कपडे सैल करा
• डोकेदुखी सुरू झालेल्या वेळाची अचूक नोंद करा. ही माहिती आपत्कालीन डॉक्टरांसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे.
• ते दिसलेल्या क्रमाने इतर लक्षणे नोंदवा
• व्यक्तीने गेल्या 24 तासांत घेतलेली औषधे नोंदवा
• व्यक्ती शुद्धीत असल्यास आणि गिळू शकत असल्यास आणि blood thinners वर नसल्यास, आणि तुम्हाला stroke चा संशय असल्यास, आपत्कालीन सेवांनी विशेषत: निर्देश दिल्याशिवाय aspirin देऊ नका. stroke चा प्रकार aspirin मदत करेल की हानी करेल हे ठरवतो.
• व्यक्तीसोबत राहा आणि त्यांच्याशी शांतपणे बोलत राहा

करू नका:

• व्यक्ती गोंधळलेली असल्यास किंवा शुद्ध हरवत असल्यास अन्न किंवा पाणी देऊ नका (गुदमरण्याचा धोका)
• त्यांना एकटे सोडू नका
• वरील कोणत्याही आपत्कालीन वैशिष्ट्ये आढळल्यास मदत न मागता डोकेदुखी निघेल असे गृहीत धरू नका
• त्यांची स्थिती बिघडत असल्यास स्वत: त्यांना रुग्णालयात घेऊन जाऊ नका. आपत्कालीन सेवांना कॉल करा जेणेकरून रस्त्यात योग्य मदत सुरू होऊ शकेल.

आपत्कालीन सेवांना द्यायची माहिती

108 (India राष्ट्रीय आपत्कालीन क्रमांक) किंवा तुमच्या स्थानिक आपत्कालीन लाइनला कॉल करताना:

1. तुमचे अचूक स्थान: पत्ता, landmark, मजला क्रमांक
2. व्यक्तीचे वय आणि माहीत असल्यास अंदाजे वजन
3. डोकेदुखी कधी सुरू झाली आणि कशी सुरू झाली (अचानक विरुद्ध हळूहळू)
4. उपस्थित इतर लक्षणे
5. सध्याची औषधे
6. ज्ञात वैद्यकीय इतिहास (stroke, hypertension, cancer, diabetes, गर्भधारणा)
7. ते शुद्धीत आणि प्रतिसाद देत आहेत का

स्पष्टपणे बोला आणि dispatcher च्या सूचनांचे पालन करा. ते मदत येण्याच्या दरम्यान तुम्हाला अतिरिक्त मूल्यांकनातून मार्गदर्शन करू शकतात.

आपत्कालीन विभागात

तुम्ही किंवा आपत्कालीन सेवा येतात तेव्हा:

• डोकेदुखी अचूकपणे वर्णन करा: ती कधी सुरू झाली, किती वेगाने आली, वेदना कुठे आहे, काय बरे किंवा वाईट करते, मागील डोकेदुखींपेक्षा वेगळी आहे का
• कमी लेखू नका: आपत्कालीन कक्षात अनेक रुग्ण येतात. “ही माझ्या आयुष्यातील सर्वात वाईट डोकेदुखी आहे” किंवा “ती काही सेकंदात अचानक आली” स्पष्टपणे सांगणे triage कर्मचार्‍यांना तातडी योग्यरीत्या वर्गीकृत करण्यास मदत करते
• सर्व औषधे सांगा: over-the-counter औषधे, supplements, आणि आज किती painkiller घेतले ते सांगा
• तुमचा डोकेदुखीचा इतिहास आणा जर तुम्हाला ज्ञात डोकेदुखी स्थिती असेल. डॉक्टरांना एक नवीन, गंभीर डोकेदुखी एखाद्या स्थापित स्थितीतील पॅटर्न बदलापासून वेगळे करण्यास मदत होते.

डोकेदुखी आणीबाणीनंतर

डोकेदुखी आणीबाणीचे मूल्यांकन केले जाते आणि गंभीर कारण नाकारले जाते, ही चांगली बातमी आहे. परंतु हे एक महत्त्वाची संधी देखील आहे. जर तुम्ही डोकेदुखीसाठी आपत्कालीन काळजीत होता, ती डोकेदुखी तपासणी आवश्यक असण्याइतकी तीव्र होती. आपत्कालीन पथकाने तुम्हाला मुक्त केल्यानंतर, कृपया डोकेदुखी कशामुळे झाली आणि पुढे ते कसे व्यवस्थापित करायचे हे समजण्यासाठी न्यूरोलॉजिस्टसोबत पाठपुरावा करण्याची व्यवस्था करा.

एक वैयक्तिक नोंद

माझे असे रुग्ण होते जे thunderclap headache नंतर तास उशिरा आपत्कालीन काळजीसाठी आले कारण त्यांना वाटले ती निघेल, किंवा कारण त्यांना अतिप्रतिक्रिया करत आहोत असे वाटले. त्यापैकी काही प्रकरणांमध्ये, निदानातील विलंबामुळे त्वरित काळजी घेतल्यास जे झाले असते त्यापेक्षा वाईट परिणाम झाले.

मला सांगायचा संदेश साधा आहे: या मार्गदर्शिकेत वर्णन केलेल्या वैशिष्ट्यांसह डोकेदुखी असताना मदत मागण्याने तुम्ही अतिप्रतिक्रिया करत नाही. डोकेदुखी आणीबाणीत false alarm चा खर्च म्हणजे CT scan आणि आपत्कालीन विभागात काही तास. खरी आणीबाणी चुकण्याचा खर्च खूप जास्त आहे. कृपया त्वरित कृती करा.